Anadolu Selçuklu Devleti’nin Moğol hakimiyeti altındaki son dönemlerinde Erzincan, siyasi gelişmelerin ve taht mücadelelerinin yaşandığı önemli merkezlerden biri oldu. 13. yüzyılın sonlarında Selçuklu tahtında yaşanan çekişmeler sırasında Sultan III. Gıyaseddin Keyhüsrev’in Erzincan’da hayatını kaybetmesi, dönemin en dikkat çekici olaylarından biri olarak tarihe geçti.
Moğolların Anadolu üzerindeki etkisinin arttığı bu yıllarda Selçuklu Devleti’nde siyasi istikrar büyük ölçüde bozulmuştu. İlhanlı hükümdarlarının Anadolu’daki yönetim üzerinde belirleyici hale gelmesi, Selçuklu sultanlarının yetkilerini büyük ölçüde sınırlandırdı. Bu durum, Selçuklu hanedanı içinde taht mücadelelerinin daha da yoğunlaşmasına yol açtı.
1280 yılında Selçuklu hanedanı içerisinde yeni bir dönem başladı. Gıyaseddin Mesud’un Anadolu’ya gelmesi ve Moğol yönetimiyle kurduğu ilişkiler, Selçuklu tahtında yeni dengelerin oluşmasına neden oldu. Ancak bu gelişmeler, Selçuklu sultanı III. Gıyaseddin Keyhüsrev ile Mesud arasında ciddi bir rekabetin ortaya çıkmasına yol açtı.
Siyasi dengelerin değişmesi üzerine III. Gıyaseddin Keyhüsrev, Moğol yönetimiyle ilişkilerini güçlendirmek amacıyla bazı devlet adamlarıyla birlikte İlhanlı hükümdarının yanına gitmeyi planladı. Ancak o dönemde İlhanlı yönetimi içinde yaşanan iktidar mücadeleleri nedeniyle beklediği desteği bulamadı.
Yaşanan gelişmelerin ardından Erzurum’dan Erzincan’a dönen Sultan III. Gıyaseddin Keyhüsrev, burada bir süre beklemek zorunda kaldı. Ancak bu süreçte İlhanlı hükümdarı tarafından Selçuklu tahtında değişiklik yapılmasına karar verildi ve II. Mesud’un sultan olarak ilan edilmesi yönünde emir çıkarıldı.
Yeni karar doğrultusunda III. Gıyaseddin Keyhüsrev’in görevden alınması ve ortadan kaldırılması planlandı. Erzincan’da bulunan sultan, gönderilen görevliler tarafından yakalanarak öldürüldü. Tarihi kaynaklara göre Sultan Keyhüsrev’in yayın kirişi ile boğdurularak öldürüldüğü ifade edilmektedir.
Bazı tarihçiler ise olayın farklı bir şekilde gerçekleşmiş olabileceğini ileri sürmektedir. Süryani tarihçi Abu’l Farac’ın aktardığı bilgilere göre Sultan Keyhüsrev Erzincan’a geldikten sonra şehirdeki bazı ileri gelenler tarafından zehirlenerek öldürülmüştür. Bu nedenle olayın nasıl gerçekleştiği konusunda tarih kaynaklarında farklı görüşler bulunmaktadır.
III. Gıyaseddin Keyhüsrev’in Erzincan’da öldürülmesi, Selçuklu Devleti’nin zayıfladığı ve Moğol etkisinin Anadolu’da giderek arttığı bir dönemin sembolik olaylarından biri olarak kabul edilmektedir.
Bu gelişme aynı zamanda Erzincan’ın yalnızca askeri ve ticari açıdan değil, Anadolu’daki büyük siyasi olayların yaşandığı önemli şehirlerden biri olduğunu da göstermektedir.
Kaynak: Prof. Dr. Tahir Erdoğan ŞAHİN, Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan, Cilt 4