İslam fetihlerinin başladığı 7. yüzyılda Anadolu’nun doğu bölgeleri büyük askeri hareketlere sahne oldu. Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer dönemlerinde başlayan fetih hareketleri kısa sürede Mezopotamya ve Suriye’ye ulaştı. Bu süreçte Arap ordularının yöneldiği bölgelerden biri de Doğu Anadolu oldu.
Tarih kaynaklarına göre Arap orduları Irak ve Suriye’deki fetihlerin ardından kuzeye doğru ilerleyerek Doğu Anadolu’ya girdi. Bu ilerleyiş sırasında Erzincan ve çevresi Bizans ile Arap ordularının karşı karşıya geldiği önemli bölgelerden biri haline geldi.
Doğu Anadolu’ya İlk Akınlar
636 yılında Bizans ile Müslüman Arap orduları arasında gerçekleşen Yermük Savaşı Bizans için büyük bir yenilgiyle sonuçlandı. Bu gelişme İslam ordularının Anadolu’ya doğru ilerlemesinin önünü açtı.
Bu süreçte Mezopotamya fetih komutanlarından İyaz bin Ganem, ordusuyla birlikte Bitlis ve Ahlat üzerinden ilerleyerek Erzurum’a kadar ulaştı.
Bu hareket Doğu Anadolu’nun önemli şehirlerinde Arap ordularının etkisini göstermeye başlamasına neden oldu.
Erzincan ve Çevresi Stratejik Bölgeydi
Doğu Anadolu’nun önemli geçiş noktalarından biri olan Erzincan, Bizans ile Arap orduları arasındaki mücadelede stratejik bir konuma sahipti.
Bölge hem askeri yolların hem de ticaret yollarının üzerinde bulunuyordu. Bu nedenle taraflar Erzincan ve çevresini kontrol altına almak için yoğun mücadele verdi.
Kuşatmalar ve Anlaşmalar
İslam ordularının Doğu Anadolu’ya yaptığı seferlerde bazı şehirler savaşla ele geçirilirken bazı yerlerde anlaşmalar yapıldı.
Kaynaklara göre Arap komutanlarından Habib bin Mesleme, Doğu Anadolu’da önemli seferler düzenleyen komutanlardan biri oldu. Kemah üzerine yürüyen Habib bin Mesleme kaleyi ele geçiremese de Erzurum’u kuşatarak bölgedeki Bizans hakimiyetini zorladı.
Şehir halkının haraç vermeyi kabul etmesi üzerine kuşatma sona erdi.
Halkın Tutumu
Tarihsel kaynaklar, Doğu Anadolu’daki bazı yerel yöneticilerin Bizans’a karşı Arap ordularına daha sıcak yaklaştığını gösteriyor.
Bunun en önemli nedenlerinden biri Bizans’ın mezhep politikaları ve bölge halkı üzerindeki baskıları olarak değerlendiriliyor.
Bu nedenle bazı yerel yöneticiler Bizans’a karşı Arap ordularıyla anlaşma yoluna gitti.
Sürekli Değişen Hakimiyet
- ve 8. yüzyıllarda Doğu Anadolu’da Bizans ile Arap orduları arasında süren mücadeleler nedeniyle bölgedeki şehirler sık sık el değiştirdi.
Erzincan ve çevresi de bu mücadelelerden doğrudan etkilenen bölgeler arasında yer aldı.
Tarihçiler bu dönemin Doğu Anadolu’nun siyasi ve askeri açıdan en hareketli dönemlerinden biri olduğunu belirtiyor.
Erzincan ise bu süreçte hem Bizans hem de İslam orduları için stratejik önem taşıyan şehirlerden biri olarak tarih sahnesindeki yerini aldı.
Kaynak: Prof. Dr. Tahir Erdoğan ŞAHİN, Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan, Cilt 4
