Anadolu Türk tarihinde önemli kadın yöneticilerden biri olan Mama Hatun, Saltuklu Devleti döneminde Erzurum merkezli yönetimde söz sahibi olmuş ve Erzincan’ın Tercan ilçesine kazandırdığı eserlerle bölge tarihinde önemli bir yer edinmiştir.
Tarihi kaynaklara göre Mama Hatun, 1191 yılında Saltuklu Devleti’nin yönetimini üstlenmiştir. Dönemin güvenilir tarihçilerinden İmadeddin İsfehani’nin kayıtlarında da Mama Hatun’un devlet yönetiminde aktif rol aldığı belirtilmektedir. Saltuklu Devleti’nin askeri ve siyasi faaliyetlerinde etkili olan Mama Hatun’un, özellikle Doğu Anadolu’daki gelişmelerde önemli rol oynadığı ifade edilmektedir.
Kaynaklarda yer alan bilgilere göre Mama Hatun, Eyyubi kuvvetlerinin Ahlat üzerine düzenlediği sefer sırasında bölgedeki askeri hareketlilikte de aktif bir rol üstlenmiştir. Saltuklu güçlerinin başında yer alan Mama Hatun’un, dönemin askeri ve siyasi dengeleri içerisinde önemli bir konuma sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Mama Hatun’un yaklaşık on yıl süren hükümdarlığı sırasında özellikle Tercan’da önemli imar faaliyetleri gerçekleştirildiği bilinmektedir. Günümüzde de varlığını sürdüren Mama Hatun Türbesi ve Mama Hatun Kervansarayı, bu dönemde inşa edilen önemli eserler arasında yer almaktadır.
Tercan’da bulunan Mama Hatun Külliyesi, Anadolu’nun Orta Çağ dönemine ait önemli mimari yapıları arasında gösterilmektedir. Kervansaray, türbe ve hamam gibi yapılardan oluşan bu külliye, hem ticaret yollarının güvenliği hem de bölgedeki sosyal hayatın gelişimi açısından önemli bir merkez olmuştur.
Tarihi kaynaklarda Mama Hatun’un yönetim döneminin son yıllarında bazı siyasi gelişmeler yaşandığı da belirtilmektedir. Saltuklu hanedanı içerisindeki mücadelelerin ardından Mama Hatun’un yönetimi sona ermiş ve yerine Melik Şah geçmiştir.
Mama Hatun’un ölüm tarihi hakkında kesin bilgiler bulunmasa da hayatının son dönemlerini Erzincan’ın Tercan ilçesinde geçirdiği ve burada vefat ettiği ifade edilmektedir. Tercan’da bulunan Mama Hatun Türbesi, onun anısına inşa edilen önemli tarihi yapılardan biri olarak günümüze kadar ulaşmıştır.
Bugün Mama Hatun’un adı, Erzincan’ın Tercan ilçesinde bulunan tarihi eserlerle birlikte anılmaya devam etmektedir.
