Doğu Anadolu’nun tarihi merkezlerinden biri olan Erzincan ve çevresi, Orta Çağ boyunca büyük askeri hareketlere ve göçlere sahne oldu. Tarih kaynaklarına göre XII. yüzyılın ortalarında gerçekleşen bir sefer sırasında Erzincan, Kemah, Harput ve Çemişgezek bölgelerinde yaşayan çok sayıda insanın yer değiştirmek zorunda kaldığı ifade ediliyor.
Bu olayın merkezinde ise Danişmendli hükümdarı Yağıbasan bulunuyor. Kaynaklara göre Yağıbasan, 1163 yılında bölgedeki siyasi gelişmeler nedeniyle Erzincan çevresine doğru büyük bir askeri harekât başlattı.
Yağıbasan’ın ordusu Harput ve Çemişgezek çevresinde bulunan bazı yerleşimlere saldırarak Kızan, Kesren ve Tellpatrik gibi önemli merkezleri yağmaladı. Sefer sırasında birçok köy ve kasabanın zarar gördüğü belirtiliyor.
Tarihi kroniklerde dikkat çeken en önemli bilgilerden biri ise bu sefer sırasında yaşanan büyük göç hareketi. Kaynaklara göre Yağıbasan’ın ordusu bölgeden yaklaşık yüz bin kişiyi alarak Kemah yolu üzerinden Sivas tarafına götürdü.
Tarihçiler bu olayın yalnızca askeri bir başarı olarak değil, aynı zamanda bölgenin demografik yapısını değiştiren önemli bir gelişme olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Erzincan ve çevresinde yaşayan nüfusun önemli bir kısmının bu olaydan etkilendiği düşünülüyor. Bu durum bölgede ekonomik ve sosyal hayatın da ciddi şekilde sarsılmasına neden olmuş olabilir.
Ancak bu gelişme uzun süreli bir hakimiyet sağlamadı. Artuklu kuvvetlerinin Yağıbasan’ı takip ederek Sivas’a kadar ilerlediği ve daha sonra taraflar arasında yapılan bir anlaşmayla geri çekildiği belirtiliyor.
Tarihçiler bu dönemde Doğu Anadolu’da yaşanan siyasi mücadelelerin Erzincan ve çevresini sık sık etkilediğini vurguluyor. Bölgenin hem ticaret yolları üzerinde bulunması hem de stratejik konumu, birçok devlet ve beyliğin buraya hakim olmak istemesine neden oldu.
Erzincan’ın Orta Çağ tarihindeki bu olaylar, bölgenin yalnızca askeri değil aynı zamanda sosyal açıdan da önemli değişimler yaşadığını gösteriyor.
Bugün tarih araştırmaları, Erzincan ve çevresinde yaşanan bu büyük göç hareketinin Doğu Anadolu’nun demografik yapısında önemli etkiler bıraktığını ortaya koyuyor.
