Erzincan’ın tarihi ve kültürel zenginlikleriyle öne çıkan Kemaliye ilçesinde, geçmişin izlerini taşıyan Gazenne kumaşı kadınların maharetli ellerinde yeniden hayat buluyor. Kendine özgü dikey çizgileri ve karakteristik desenleriyle tanınan geleneksel kumaş, yıllar önce kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya kalırken Kemaliyeli kadınların girişimiyle yeniden üretime kazandırıldı.
Erzincan Valisi Hamza Aydoğdu da Gazenne kumaşının yaşatılmasına yönelik çalışmalara dikkat çekerek bu geleneğin yalnızca bir dokuma ürünü olmadığını, aynı zamanda geçmişin izlerini taşıyan önemli bir kültürel miras olduğunu vurguladı.
1960’lı yıllarda unutulmaya yüz tuttu, kadınların girişimiyle yeniden canlandı
Kemaliye’nin taşlı sokaklarında geçmişte dokuma tezgâhlarından yükselen sesler, 1960’lı yıllardan sonra giderek azaldı. Bir dönem günlük yaşamda yaygı, içlik, önlük ve okul önlüğü gibi ürünlerde kullanılan Gazenne kumaşı, zamanla unutulma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Bu geleneği yeniden canlandırmak isteyen Kemaliyeli kadınlar, 2010 yılında dernek çatısı altında bir araya geldi. Kadınların ortak girişimiyle başlayan çalışmalar, geleneksel dokumanın yeniden üretilmesinin yanı sıra kadınların sosyal ve ekonomik hayata katılımını destekleyen bir projeye dönüştü.
Kemaliyeli Kadınlar Derneği Başkanı Ayşe Birler, yürüttükleri çalışmanın amacını anlatırken Gazenne kumaşının tarihsel önemine ve kadın dayanışmasına dikkat çekti.
Birler, “Kemaliye’nin taşlı sokaklarında bu gördüğünüz atölyemizdeki kara tezgâhların sesi taşla buluşuyordu. Kültürel bir sanatı yaşatmaya çalışıyoruz.” ifadelerini kullandı.
Geleneksel desenler korunarak günümüze uyarlanıyor
Gazenne kumaşının kendine özgü dokusunu ve desenlerini koruyarak üretim yaptıklarını belirten Ayşe Birler, geçmişte farklı kullanım alanlarına sahip olan kumaşı günümüz ihtiyaçlarına göre yeniden değerlendirdiklerini söyledi.
Birler, Gazenne’nin dikey çizgilerden oluşan karakteristik yapısına dikkat çekerek, geleneksel özellikleri bozmadan üretime devam ettiklerini ifade etti.
Derneğin kuruluş amaçlarından birinin kadınları ortak bir çatı altında toplamak olduğunu belirten Birler, diğer hedeflerinin ise kadınların sosyoekonomik hayata katılmasını sağlamak ve aile bütçelerine katkıda bulunmalarına imkân sunmak olduğunu dile getirdi.
Bu yönüyle Gazenne dokumacılığı, yalnızca eski bir el sanatının korunması değil, aynı zamanda kadın emeğinin üretime ve ekonomik değere dönüştürülmesi anlamına geliyor.
12 dokuma tezgâhında üretim sürüyor
Gazenne kumaşının yaşatılması için atölyede çalışmalarını sürdüren kadınlar, geleneksel dokumayı gelecek kuşaklara aktarmak için emek veriyor. Usta Öğretici Sevil Günay, atölyede 12 dokuma tezgâhının bulunduğunu ve 12 kadınla üretime devam ettiklerini belirtti.
Dokumanın kendileri için yalnızca bir uğraş olmadığını ifade eden Günay, üretmenin ve ortaya somut bir ürün çıkarmanın kendilerine mutluluk verdiğini söyledi.
Günay, ürettikleri ürünlerin satılarak kazanca dönüşmesinin de kendilerini ayrıca motive ettiğini dile getirdi.
Kadınların tezgâh başında sürdürdüğü bu çalışma, geleneksel el sanatlarının yaşatılmasının yanında üretime katılımı ve ekonomik kazanımı da beraberinde getiriyor.
2023 yılında coğrafi işaretle tescillendi
Gazenne kumaşının yeniden canlandırılması sürecinde Kemaliyeli Kadınlar Derneği’nin girişimlerinin yanı sıra Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı (KUDAKA) tarafından desteklenen proje de önemli rol oynadı.
Yıllar önce kaybolma tehlikesi yaşayan dokuma geleneği, yürütülen çalışmalar sayesinde yeniden üretim sürecine kazandırıldı. Gazenne kumaşı, 2023 yılında coğrafi işaret tesciliyle koruma altına alınarak Kemaliye’nin kültürel değerleri arasındaki yerini güçlendirdi.
Erzincan Valiliği himayelerinde ve Kemaliye Kaymakamlığı destekleriyle sürdürülen proje ve çalışmalarla geleneksel dokumanın yaşatılması hedefleniyor.
Kemaliye’de dokuma tezgâhlarından yükselen ses, bugün yalnızca geçmişi hatırlatmıyor; kadın emeğini, dayanışmayı ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasını da simgeliyor. Gazenne kumaşı, Kemaliyeli kadınların ellerinde yeniden hayat bulurken Erzincan’ın köklü kültürel değerlerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.
