Erzincan’ın Kemaliye ilçesine bağlı Dilli Vadisi’nde bulunan kaya yazıtı, Anadolu’daki erken dönem Türk varlığına ışık tutan önemli tarihi bulgular arasında gösteriliyor. Uzmanlara göre bu yazıt, İslamiyet öncesi Türk kültürünü ve inanç sistemini yansıtan nadir örneklerden biri olma özelliğini taşıyor.
Araştırmacı Cengiz Saltoğlu’nun incelemelerine göre Dilli Vadisi’nde bulunan kaya üzerindeki yazıt ve figürler, eski Türk kültürünün Anadolu’daki izlerini açık biçimde ortaya koyuyor. Yazıtın üzerinde Oğuz Türklerinin Büğdüz boyuna ait damga bulunması, bu bölgenin erken dönem Türk topluluklarıyla ilişkili olduğunu gösteren önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Kaya yazıtının dikkat çeken özelliklerinden biri de üzerinde yer alan tasvirler. Yazıtta, başında börkü bulunan ve sırtında ok torbası taşıyan bir Türk süvarisinin at üzerinde geriye doğru dönerek ok attığı sahne yer alıyor. Bu tasvirin, Türk savaş geleneğini ve atlı okçuluk kültürünü yansıttığı belirtiliyor.
Yazıtta ayrıca Türklerin eski inanç sistemiyle ilgili önemli semboller bulunuyor. Araştırmacılar, yazıtta yer alan ifadelerin Kün-Ay Tengri inancına yönelik bir dua olduğunu belirtiyor. Yazıtın çözümlemesine göre metin, “Bu ant Kıyık’ın haykırışıdır. Kün-Ay duy! Avımı başarıya ulaştır, kabul et!” şeklinde yorumlanıyor.
Dilli Vadisi’ndeki yazıtta ayrıca Türk kültürünün en eski sembollerinden biri olarak bilinen Ay-Yıldız motifinin yer aldığı da ifade ediliyor. Bunun yanı sıra Büğdüz boyunun kutsal kuşu olarak kabul edilen atmaca figürünün de kaya üzerine işlendiği belirtiliyor.
Araştırmacılar, yazıtın tarihinin kesin olarak belirlenemese de MS 6. ile 10. yüzyıllar arasına tarihlendirilebileceğini ifade ediyor. Bu durum, Erzincan ve çevresinin Selçuklu fetihlerinden çok önce Türk topluluklarının izlerini taşıdığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre Dilli Vadisi’ndeki kaya yazıtı, Anadolu’daki Türk varlığının yalnızca askeri fetihlerle değil, kültürel izlerle de takip edilebildiğini gösteren önemli bir belge niteliği taşıyor. Bu nedenle söz konusu yazıtın Türk tarihi ve kültürü açısından büyük önem taşıdığı belirtiliyor.
Kaynak: Prof. Dr. Tahir Erdoğan ŞAHİN, Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan, Cilt 4
Not: Haberin görselleri Dr. Osman Mert'in Kemaliye'de Eski Türk İzleri: Dilli Vadisindeki Petroglif ve Damgalar adlı makalesinden alınmıştır.
