Erzincan’ın Refahiye ilçesine bağlı Baloğlu köyü, yalnızca bugünkü yerleşim kimliğiyle değil, çevresinde barındırdığı tarihî kalıntılarla da dikkat çekiyor. Köyün yakınındaki kayalık yükselti üzerinde bulunan Akşehir Kalesi ve hemen doğusunda yer alan Taşlık Kale, bölgenin binlerce yıllık geçmişine ilişkin önemli izler taşıyor.
Akademik çalışmalarda Baloğlu çevresinin Geç Kalkolitik Çağ’dan itibaren yerleşim gördüğü belirtiliyor. Özellikle Akşehir Kalesi’nin bulunduğu alanda farklı dönemlere tarihlenen seramik parçalarının tespit edilmesi, bölgenin uzun süreli yerleşim ve kullanım geçmişini ortaya koyuyor.
Tunç Çağı’ndan Urartu dönemine uzanan izler
“Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan” adlı eserde yer alan arkeolojik değerlendirmelere göre Baloğlu-Akşehir Kalesi, Obruk Deresi ile Ağbaba yükseltisi arasında kalan sahada bulunuyor. Kalenin yüzeyinde MÖ XV-XIII. yüzyıllar arasına tarihlendirilen seramik verilerine rastlandığı aktarılıyor. Eserde, kale üzerindeki kaya yontularının yapının Urartu döneminde tahkim edildiğine işaret ettiği ifade ediliyor.
Kalenin kuzeybatısındaki duvar kalıntılarının savunma açısından daha zayıf olan noktada inşa edildiği değerlendiriliyor. Dış surların ise günümüzde toprak altında kalan uzunlamasına yükseltiler şeklinde varlığını sürdürdüğü belirtiliyor. Eski yerleşimin su kaynaklarının kuzey sekilerinde bulunduğu, bu kaynakların kale doğusundaki göletleri beslediği de araştırmada aktarılan bilgiler arasında yer alıyor.
Akşehir Kalesi’nin stratejik konumu araştırmalara konu oldu
Atatürk Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Coşkun Erdoğan tarafından hazırlanan ve 2024 yılında Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan “Orta Çağ Tarihi Açısından Refahiye Akşehir Kalesi Üzerine Bir İnceleme” başlıklı makale, Baloğlu Kalesi’nin tarihî önemini farklı yönleriyle ele alıyor.
TÜBİTAK destekli “Yassı Çemen Savaşı’nın Yerinin Tespiti ve Yol Güzergâhları” projesi kapsamında gerçekleştirilen yüzey araştırmasında kalenin, tarihî yol ağları ile güneyindeki Orçul Vadisi’ne hâkim bir konumda olduğu belirtiliyor. Araştırmacıya göre bu konum, kalenin askerî ve ulaşım açısından önemli bir noktada bulunduğunu gösteriyor.
2023 yılında gerçekleştirilen yüzey araştırmasında kalenin batı bölümünde horasan harcı ve küçük taşlarla örülmüş, yaklaşık 3 metre uzunluğunda ve toprak üzerinde 50 santimetre yüksekliğinde bir duvar kalıntısı tespit edildi. Araştırmada bunun dışında belirgin bir mimari unsura rastlanmadığı, dış duvar sisteminin de sahada tespit edilemediği aktarılıyor.
Kuzey ve batı yamaçlarından elde edilen seramik parçaları ise Tunç Çağı, Demir Çağı, Erken Roma ve Orta Çağ İslam dönemlerine tarihlendiriliyor. Özellikle 12-13. yüzyıllara ait olduğu değerlendirilen sırlı seramik parçaları, kalenin Orta Çağ boyunca da kullanıldığına ilişkin önemli veriler sunuyor.
Taşlık Kale de aynı tarihî alanın parçası
Akşehir Kalesi’nin hemen doğusunda bulunan Taşlık Kale de bölgenin arkeolojik geçmişi açısından önem taşıyor. “Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan” eserinde Taşlık Kale çevresinde eski bir yerleşime işaret eden verilerin bulunduğu belirtiliyor. Böylece Baloğlu çevresinin yalnızca tek bir kale yapısından ibaret olmadığı, birbirine yakın farklı tarihî alanları barındırdığı görülüyor.
Tarihî Akşehir tartışması henüz kesinleşmiş değil
Baloğlu’ndaki kalenin dikkat çeken yönlerinden biri de adının Orta Çağ kaynaklarında geçen Erzincan Akşehri ile ilişkilendirilmesi. Ancak 2024 tarihli akademik araştırma, bu konuda kesin bir sonuca ulaşmanın henüz mümkün olmadığını vurguluyor.
Araştırmacı Coşkun Erdoğan, Baloğlu’ndaki kalenin stratejik önemini ortaya koymakla birlikte, Orta Çağ kaynaklarında geçen meşhur Akşehir Kalesi’nin burası olduğunun henüz kanıtlanamadığını belirtiyor. Çalışmada, Baloğlu’ndaki kalenin yerel olarak Akşehir adıyla anılmasının çevredeki Aktepeler yükseltisiyle bağlantılı olabileceği de değerlendiriliyor. Araştırmacı, tarihî tartışmaların açıklığa kavuşması için bölgede daha kapsamlı arkeolojik çalışmalar yapılması gerektiğine dikkat çekiyor.
Baloğlu köyü çevresindeki Akşehir ve Taşlık kaleleri, Erzincan’ın tarihî mirasının henüz yeterince bilinmeyen parçaları arasında bulunuyor. Tunç Çağı’ndan Orta Çağ’a uzanan buluntular, bölgenin farklı dönemlerde yerleşim ve ulaşım açısından önem taşıdığını gösteriyor. Yeni araştırmalar ve olası kazı çalışmaları, Refahiye’nin geçmişine ilişkin bugün cevap bekleyen pek çok sorunun aydınlatılmasına katkı sağlayabilir.
Kaynaklar:
1. Coşkun Erdoğan (2024), “Orta Çağ Tarihi Açısından Refahiye Akşehir Kalesi Üzerine Bir İnceleme”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 14, ss. 843-855.
2. “Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan”, 6. cilt, Baloğlu-Akşehir Kalesi bölümü, s. 110-111.
3. Refahiye Araştırmaları Sempozyumu (2019), “Refahiye’deki Bazı Yerleşim Birimlerinin Eski ve Yeni Adları Üzerine Bir İnceleme”.




