Türk Milli Mücadelesi’nin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilen Erzurum Kongresi, 23 Temmuz 1919 tarihinde toplanarak Anadolu’daki bağımsızlık hareketinin temel kararlarının alınmasını sağladı. Bu tarihi kongrede Erzincan ve çevresinden katılan delegeler de önemli bir rol üstlendi.
Mondros Mütarekesi’nin ardından Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde işgal ve bölünme tehlikesi ortaya çıkmıştı. Özellikle Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurulması yönündeki girişimler, bölge halkını harekete geçirdi. Bu gelişmeler üzerine Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin girişimiyle Erzurum’da bir kongre toplanmasına karar verildi.
23 Temmuz 1919’da başlayan Erzurum Kongresi, cemiyetin Erzurum Şube Başkanı Hoca Raif Efendi tarafından açıldı. Kongrenin başkanlığına ise oy birliğiyle Mustafa Kemal Paşa seçildi. Mustafa Kemal Paşa’nın askeri görevinden istifa etmiş olmasına rağmen kongre başkanlığına seçilmesi, Milli Mücadele liderliğinin resmen kabul edildiğinin göstergesi oldu.
Erzurum Kongresi’ne Doğu Anadolu’nun çeşitli vilayet ve kazalarından toplam 62 delege katıldı. Bu delegeler arasında Erzincan ve çevresinden gelen temsilciler de bulunuyordu.
Erzincan ve bağlı kazalardan kongreye katılan isimler şunlardı:
· Şeyh Ahmed Fevzi Efendi (Erzincan)
· Tahir Kemal (Refahiye – çiftçi)
· Talat (Refahiye)
· Mehmed Şevki (Kuruçay Müftüsü)
· Ahmed Mümtaz Erverdi (Tercan – çiftçi)
Bu delegeler kongrede alınan kararların oluşturulmasında aktif rol oynadı. Erzurum Kongresi’nde en önemli karar, “Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz” ilkesi oldu. Bu karar, daha sonra Milli Mücadele’nin temel prensiplerinden biri haline geldi.
Kongrede ayrıca, işgallere karşı milletin birlikte hareket etmesi gerektiği vurgulanırken, gerekirse milletin kendi iradesiyle direniş göstereceği de ilan edildi. Bu kararlar, Anadolu’da yürütülen bağımsızlık mücadelesinin yol haritasını belirledi.
Erzincanlı delegelerin katılımı, Doğu Anadolu’daki birlik ve beraberliğin güçlenmesine önemli katkı sağladı. Erzincan ve çevresinden gelen temsilciler, kongrede bölgenin milli mücadeleye olan bağlılığını ortaya koydu.
Erzurum Kongresi’nde alınan kararlar, kısa süre sonra toplanacak olan Sivas Kongresi’ne de temel oluşturdu. Böylece Erzincan’ın da içinde bulunduğu Doğu Anadolu, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde kritik bir rol oynamış oldu.