ABD Başkanı Donald Trump’ın duyurduğu ve İran makamlarınca doğrulanan habere göre; İran’ın 1989’dan bu yana dini lideri olan Ayetullah Ali Hamaney, ABD ve İsrail’in hava saldırıları sonucunda yaşamını yitirdi. Ülkede 40 günlük yas ilan edilirken, bölgede dualarla anılıyor.
"Meşhed’in Medreselerinden Tahran’ın Zirvesine, 87 Yıllık Bir Ömür ve 37 Yıllık Sarsılmaz Otorite"
1. Doğuş ve Direnişin İlk Yılları (1939 - 1979)
-
Meşhed’den Kum’a: 1939’da aslen Tebrizli bir ailenin çocuğu olarak Meşhed’de doğan Hamaney, babasının izinden giderek din adamı oldu. Türkçe bildiği halde kamuoyu önünde nadir konuşması, köklerine olan sessiz bağlılığını simgeliyordu.
-
Humeyni ile Tanışma: Kum’daki eğitimi sırasında hayatını değiştiren Ayetullah Humeyni ile tanıştı. Şah rejimine karşı muhalefeti nedeniyle 6 kez hapse girdi, işkencelerden geçti. 1979 devrimi, onun için hem kişisel hem de siyasi bir zaferdi.
2. Devrimin Çelik Çekirdeği ve Fiziksel Yara (1979 - 1989)
-
Kilit Görevler: Devrim sonrası Savunma Bakan Yardımcılığı ve Devrim Muhafızları’nın (Pasdaran) kuruluşunda başrol oynadı.
-
Felçli Kalan Sağ Kol: 1981’de Ebuzer Camii’nde uğradığı bombalı suikasttan ağır yaralı kurtuldu; sağ kolu kalıcı olarak felçli kaldı. Bu olay onu rejimin gözünde "yaşayan bir şehit" mertebesine yükseltti.
-
Savaş Dönemi Cumhurbaşkanlığı: 1981-1989 yılları arasında 1 milyon kişinin öldüğü kanlı İran-Irak Savaşı’nı Cumhurbaşkanı olarak yönetti. Bu dönemde kurduğu askeri ve istihbari bağlar, gelecekteki gücünün temelini oluşturdu.
3. Bir Gecede Gelen "Rehberlik" (1989 - 2026)
-
Anayasal Manevra: 1989’da Humeyni ölünce, aslında dini rütbesi yeterli olmamasına rağmen bir gecede "Ayetullah" ilan edildi ve anayasa değiştirilerek ülkenin en üst makamı olan Lider (Rehber) seçildi.
-
Sessiz Güç: Başlangıçta "silik bir isim" olarak görülse de, Devrim Muhafızları’nı güçlendirerek ordunun, yargının ve ekonominin mutlak hakimi oldu. 37 yıl boyunca İran dışına hiç çıkmadan, tüm bölgeyi "Direniş Ekseni" (Hizbullah, Hamas, Husiler) ile kontrol etti.
4. Sarsıntılar ve Protesto Dalgaları
Hamaney’in otoritesi, halkın talepleriyle defalarca çarpıştı:
-
2009 Yeşil Hareket: "Oyum nerede?" diyen milyonlar.
-
2019 Kanlı Kasım: Benzin zamlarıyla başlayan ve yüzlerce kişinin ölümüyle bastırılan isyan.
-
2022 Mahsa Amini: "Kadın, Yaşam, Özgürlük" hareketiyle rejimin ideolojik temellerinin sarsılması.
-
2026 Ekonomik Çöküşü: Riyal'in erimesi ve Tahran Çarşısı'nın greve gitmesi, Hamaney'in son günlerini toplumsal bir buhran içinde geçirmesine neden oldu.
5. Son Perde: 28 Şubat 2026 Saldırısı
-
Operasyon: Donald Trump’ın duyurduğu, İsrail ve ABD’nin koordineli hava saldırıları (Fordo tesisleri ve askeri üslerin vurulması) sonucu hayatını kaybetti.
-
Miras ve Belirsizlik: Hamaney; nükleer programı, Batı karşıtlığını ve "Direniş Ekseni"ni miras bırakırken, arkasında yerine geçecek ismi tam olarak netleştirmemiş bir İran bıraktı. Bu olay, İran’ın anayasal olarak yeni bir lider seçme sürecine girmesine neden olurken, Tahran sokakları hem yas hem de ABD-İsrail karşıtı protestolarla çalkalanıyor.
