Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde yapısal bir reform olarak nitelendirilen "Vatandaşlık Maaşı" ya da resmi adıyla Gelir Tamamlayıcı Aile Destek (GETAD) Sistemi, bu yıl itibarıyla pilot bölgelerde hayata geçiyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ortak yürüttüğü projede, yoksulluk sınırının altında kalan hanelerin gelir seviyesinin yükseltilmesi hedefleniyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın işaret ettiği takvime göre, pilot uygulamaların ardından sistemin 2027 yılında tüm Türkiye genelinde yaygınlaştırılması planlanıyor.
Eşik gelir her ilde farklı olacak
Vatandaşlık maaşının en dikkat çekici özelliği, "eşik gelir" yönteminin kullanılacak olmasıdır. Bu sistemde, Türkiye genelinde tek bir rakam yerine, il ve ilçelerin ekonomik koşulları, kira maliyetleri ve yaşam standartları göz önünde bulundurularak farklı eşik değerler belirlenecek. Erzincan gibi illerin sosyal dokusu ve geçim endeksleri analiz edilerek, hanenin temel ihtiyaçlarını karşılayabileceği bir alt sınır çizilecek. Bu sınırın altında kalan aileler, aradaki fark kadar destek alma hakkı kazanacak.
Hangi kalemlerde destek sağlanacak?
GETAD Sistemi sadece nakit ödemeden ibaret olmayacak. Ailelerin durumuna göre destekler şu kalemlerde çeşitlendirilebilecek:
-
Nakit Ödeme: Hane gelirini asgari ücrete tamamlayan doğrudan ödemeler.
-
Kira Desteği: Özellikle yüksek kira maliyeti altında ezilen asgari ücretli ailelere yönelik ek katkılar.
-
Gıda ve Enerji: Temel gıda maddeleri, ısınma, elektrik ve doğalgaz giderlerine yönelik sosyal yardımlar.
Hesaplama nasıl yapılacak?
Sistemin çalışma mantığı oldukça basit: Devlet, haneyi bir bütün olarak ele alacak ve toplam geliri asgari ücretle kıyaslayacak. Örneğin, bir hanenin toplam geliri 15.000 TL ise ve o günkü şartlarda tamamlanması gereken tutar (örnek asgari ücret) 28.000 TL ise; devlet aradaki 13.000 TL’lik farkı vatandaşlık maaşı olarak haneye yatıracak. Eğer hane geliri 20.000 TL ise, ödenecek destek miktarı 8.000 TL olacak. Kısacası sistem, geliri olmayan ya da az olan vatandaşın bütçesini "tamamlayıcı" bir görev üstlenecek.
İstihdamdan koparmayan model
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sistemin bir diğer hassas noktasına da dikkat çekti: "Bu model istihdam piyasalarından caydırıcı olmayacak." Yani vatandaşın çalışması ve üretime katılması desteklenirken, çalıştığı halde kazancı temel ihtiyaçlarına yetmeyenlerin yanında durulacak. Sistemin pilot uygulamalarının sonuçları, projenin ülke geneline yayılma sürecinde rehberlik edecek.
