Erzincan sadece bitki sayısıyla değil, bitkilerin nasıl ortaya çıktığıyla da dikkat çekiyor.
Bilim insanları Erzincan’ı “açık hava laboratuvarı” olarak tanımlıyor. Çünkü burada doğa adeta kendi deneyini yapıyor.
Peki bu ne demek?
Bir bitki türü zamanla bulunduğu ortama uyum sağlar. Eğer yaşadığı ortam değişirse, o bitki de değişmek zorunda kalır. İşte Erzincan tam olarak böyle farklı ortamların yan yana bulunduğu bir coğrafya.
Aynı Dağ, Farklı Zemin
Erzincan’da üç ana kaya türü öne çıkıyor:
- Kireçtaşı
- Serpantin (volkanik kökenli kaya)
- Jipsli topraklar
Bu kaya türleri bitkiler için oldukça zor yaşam koşulları sunar. Toprak fakirdir, su tutma kapasitesi düşüktür ve besin maddeleri sınırlıdır. Bu yüzden her bitki burada yaşayamaz.
Ama yaşayabilenler, zamanla kendine özgü özellikler geliştirir.
Örneğin kuzeyde serpantin kayalarda yaşayan bir bitki ile güneyde kireçtaşında yaşayan akraba tür zamanla birbirinden ayrışabiliyor. Aynı aileden iki farklı “kardeş tür” ortaya çıkabiliyor.
İzolasyon Etkisi
Erzincan’ın dağlık yapısı da bu süreci hızlandırıyor.
Munzur Dağları güneyde, Otlukbeli ve Esence Dağları kuzeyde uzanıyor. Bu dağlar arasında kalan alanlar bitkiler için doğal sınırlar oluşturuyor. Bir tür bir dağın yamacında kalırken, diğer tarafta yaşayan akrabası farklı koşullara uyum sağlıyor.
Bu duruma bilimde “izolasyon” deniliyor.
İzolasyon, yeni türlerin ortaya çıkmasında en önemli faktörlerden biri olarak kabul ediliyor.
Aynı Tür Değil, Akraba Tür
Erzincan’da buna çok sayıda örnek bulunuyor.
Serpantin kayalarda yaşayan bir bitkinin en yakın akrabası birkaç kilometre ötede, kireçtaşı zeminde bulunabiliyor. Ancak bu iki tür artık birbirinden farklı özelliklere sahip.
Bu durum, Erzincan’ın sadece bitki sayısı açısından değil, evrimsel süreçler açısından da önemli bir merkez olduğunu gösteriyor.
Neden Bu Kadar Önemli?
Çünkü bu türleşme süreci doğanın nasıl işlediğini anlamamıza yardımcı oluyor.
Bilim insanları gelecekte Erzincan’da daha fazla moleküler ve genetik araştırma yapılması gerektiğini belirtiyor. Böylece hangi türün nasıl ayrıştığı, hangi dönemde ortaya çıktığı daha net anlaşılabilecek.
Bu çalışmalar sadece akademik bilgi üretmek için değil, aynı zamanda korunması gereken türleri belirlemek için de büyük önem taşıyor.
Çünkü bir tür yalnızca belirli bir kayada yaşıyorsa, o kayanın yok edilmesi türün de yok olması anlamına geliyor.
Erzincan’ın doğal serveti sadece sayılardan ibaret değil. Bu topraklarda doğanın binlerce yıllık hikâyesi saklı.
Kaynak: Prof. Dr. Ali Kandemir, Prof. Dr. Mustafa Korkmaz, Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan, Cilt 2
