Erzincan’ın doğal zenginliğinin en hassas noktalarından biri Kemah ile İliç ilçeleri arasında uzanan jipsli alanlar.
Bu bölgeler ilk bakışta sıradan, kurak ve çorak bir arazi gibi görünebilir. Ancak uzmanlara göre tam da bu zor koşullar sayesinde dünyada başka hiçbir yerde bulunmayan bitkiler burada yaşamını sürdürüyor.
Jipsli topraklar bitkiler için oldukça zorlu bir ortamdır. Su tutma kapasitesi düşüktür, besin maddeleri sınırlıdır ve kimyasal yapısı her türün yaşamasına izin vermez. Bu nedenle yalnızca bu koşullara uyum sağlamış özel bitkiler burada yaşayabilir.
İşte bu yüzden Erzincan’daki jips bozkırları endemik türler bakımından son derece zengindir.
Sadece Burada Yaşıyorlar
Bu sahalarda yaşayan bazı bitkiler dünyanın başka hiçbir noktasında görülmüyor. Kuduzkuyruk, İliç papatyası, Şahtülübaş, Kıral emceği ve İpekçöveni gibi türler yalnızca bu bölgede hayat buluyor.
Bu türlerin bazıları çok dar bir alana yayılmış durumda. Bazıları ise yalnızca birkaç yüz bireyle varlığını sürdürüyor.
Uzmanlar, bu türlerin yaşam alanlarının zarar görmesi halinde geri dönüşün mümkün olmayabileceğini belirtiyor.
Tarım ve Arazi Dönüşümü
Son yıllarda jipsli alanların bir kısmının tarım arazisine dönüştürülmeye başlanması dikkat çekiyor. Toprağın işlenmesi, sürülmesi ve farklı amaçlarla kullanılması bu hassas habitatları doğrudan etkiliyor.
Bir alanın tarıma açılması, o bölgede yaşayan endemik türlerin kökünden sökülmesi anlamına gelebiliyor.
Bilim insanları, bu dönüşümlerin mutlaka botanik uzmanlarıyla birlikte planlanması gerektiğini ifade ediyor. Her jipsli alan sıradan bir arazi değil; bazıları dünya ölçeğinde korunması gereken doğal miras niteliği taşıyor.
Küçük Alan, Büyük Sorumluluk
Erzincan’daki jips sahaları yüz ölçümü olarak çok geniş olmayabilir. Ancak taşıdığı biyolojik değer son derece büyük.
Bu alanların korunması sadece Erzincan için değil, Türkiye ve dünya için de önem taşıyor. Çünkü burada kaybedilecek bir tür, küresel ölçekte yok olmuş sayılıyor.
Uzmanlara göre çözüm; bilimsel envanter çalışmalarının artırılması, hassas bölgelerin net biçimde haritalandırılması ve arazi kullanım planlarının buna göre yapılması.
Erzincan’ın doğal serveti, görünmeyen ama hayati öneme sahip bir miras barındırıyor. Jipsli alanlar ise bu mirasın en kırılgan halkalarından biri.
Kaynak: Prof. Dr. Ali Kandemir, Prof. Dr. Mustafa Korkmaz, Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan, Cilt 2
