Araştırmada özellikle dikkat çeken nokta, Yaylapınar'ın tarihinin yalnızca Osmanlı dönemine dayanmadığı. Prof. Dr. Tahir Erdoğan Şahin'in editörlüğünde yayımlanan eserin 6. cildinde, Yaylapınar (Yağcılar) adıyla Hanege yerleşimine ilişkin arkeolojik tespitler bulunuyor.
Eserde Hanege'nin eski yerleşim alanının köyün yaklaşık 2 kilometre kuzeydoğusunda, Ağdaş Kayası'nın batı eteklerinde bulunduğu belirtiliyor. Bölgede su kaynağı olduğu, yüzeyde Roma ve Bizans dönemlerine ait seramiklerin görüldüğü ve yaklaşık dört ritüel oyuğunun bulunduğu aktarılıyor. Ayrıca eski yol güzergâhının bu mevki üzerinden geçtiği ifade ediliyor.
Bu tespit, Yaylapınar çevresinin geçmişte farklı dönemlerde iskân gördüğünü ve ulaşım ağlarıyla bağlantılı olduğunu ortaya koyması bakımından önemli.
Yaylapınar'ın tarihî geçmişinde öne çıkan bir diğer unsur ise Hanönü adıyla anılan mevki. Araştırmada aktarılan bilgilere göre köyün güneyinde, asfalt yola yakın bir noktada geçmişte bir han bulunuyordu. Bu yapının bulunduğu alanın zaman içerisinde Hanönü olarak anılması, bölgenin eski ulaşım ve konaklama kültürüne ilişkin dikkat çekici bir iz olarak değerlendiriliyor.
Hanlar, Osmanlı döneminde ve daha önceki yüzyıllarda uzun mesafeli kara ulaşımının önemli unsurları arasındaydı. Yolcuların, tüccarların ve kervanların konakladığı bu yapılar, ticari faaliyetlerin devamlılığında da önemli rol oynuyordu.
Yaylapınar çevresinden geçtiği belirtilen Suşehri-Hanege-Boyalık-Kemah-Erzincan güzergâhı da bu açıdan dikkat çekiyor. Söz konusu güzergâhın, yerleşimlerin birbirleriyle olan ekonomik ve sosyal bağlantılarını anlamak bakımından önemli bir araştırma konusu olduğu görülüyor.
OSMANLI KAYITLARINDA YAYLAPINAR'IN DEĞİŞEN NÜFUSU
Yaylapınar'ın geçmişine ilişkin aktarılan Osmanlı tahrir verileri, yerleşimin yüzyıllar içerisindeki gelişimine dair önemli bilgiler sunuyor.
Araştırmada verilen rakamlara göre 1516 yılında 4 hane olarak kaydedilen köyün nüfus yapısı, sonraki dönemlerde büyüme gösterdi. 1530 yılında 9 hane ve 2 mücerred, 1568 yılında 19 hane ve 16 mücerred, 1591 yılında ise 49 hane ve 20 mücerred kaydedildi.
Bu rakamlar, köyün 16. yüzyıl boyunca yerleşik nüfus bakımından önemli bir değişim yaşadığını gösteriyor.
Ekonomik faaliyetlerde ise arpa, buğday, darı ve bal üretiminin öne çıktığı aktarılıyor. Köyün yıllık gelirinin 1516'da 1.950 akça, 1530'da 2.280 akça, 1568'de 3.200 akça ve 1591'de 6.500 akçaya ulaştığı belirtiliyor.
YAYLAPINAR'IN TARİHİ SADECE OSMANLI DÖNEMİYLE SINIRLI DEĞİL
Prof. Dr. Tahir Erdoğan Şahin'in editörlüğünde hazırlanan Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan eserinin 6. cildinde yer alan arkeolojik bilgiler, Hanege çevresinin çok daha eski dönemlere uzanan bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor.
Araştırmada Hanege eski yerleşiminde Roma ve Bizans dönemlerine ait seramiklerin tespit edilmesi, bölgenin tarihsel sürekliliği açısından dikkat çekiyor. Ayrıca köy çevresinde Karadut adıyla anılan eski yerleşim alanının İlk Çağ ve Bizans dönemlerine uzandığı belirtiliyor.
Köydeki asırlık ceviz ağaçları ve armut varlığına ilişkin aktarımlar da Yaylapınar'ın doğal ve tarımsal zenginliğini ortaya koyan diğer unsurlar arasında bulunuyor.
Bugün İliç'e bağlı sakin bir köy olarak bilinen Yaylapınar'ın geçmişi; eski yerleşimler, ulaşım güzergâhları, konaklama kültürü ve tarımsal üretim üzerinden yeniden okunmayı bekliyor.
Bir zamanlar yolcuların konakladığı anlatılan Hanönü mevkisi, eski Hanege yerleşimi ve bölgeden geçtiği belirtilen tarihî yol, Yaylapınar'ın yerel hafızasında korunması gereken önemli izler arasında yer alıyor.
Erzincan'ın köylerinde saklı kalan bu tür tarihî ayrıntıların araştırılması, kayıt altına alınması ve gelecek kuşaklara aktarılması, şehrin kültürel mirasının tanınması açısından büyük önem taşıyor.
Kaynaklar:
1. Prof. Dr. Tahir Erdoğan Şahin (Editör), Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan, 6. Cilt, Sanat I, 2023.
2. Prof. Dr. Adem Başıbüyük, Gercanis ve Kuruçay Kazalarının XVII. Yüzyıl Ortalarındaki Nüfus ve Yerleşme Özellikleri.
3. Koçgiri Kültür Tarih İnanç Araştırma Derneği – Yaylapınar/Yağcılar/Hanege kayıtları.
