Türk Patent ve Marka Kurumu’nun (TÜRKPATENT) coğrafi işaret kayıtları incelendiğinde, Kemaliye’nin 5 ayrı coğrafi işaretli değere sahip olduğu görülüyor. Bu rakam, Erzincan’ın 17 tescilli coğrafi işaretinin yaklaşık yüzde 29,4’üne karşılık geliyor.
Başka bir ifadeyle, Erzincan’ın coğrafi işaretlerinin neredeyse üçte biri Kemaliye’den geliyor.
Kemaliye’nin 5 Tescilli Değeri
Kemaliye’nin coğrafi işaretli ürünleri yalnızca mutfak kültürüyle sınırlı değil. İlçenin tarihini, üretim kültürünü ve geleneksel el sanatlarını yansıtan oldukça geniş bir yelpaze ortaya çıkıyor.
1. Kemaliye Dutu / Eğin Dutu
Kemaliye’nin en eski coğrafi işaretlerinden biri olan Kemaliye Dutu / Eğin Dutu, 27 Temmuz 2021 tarihinde menşe adı olarak tescillendi.
TÜRKPATENT sicilinde coğrafi sınırın Erzincan ili Kemaliye ilçesi olduğu belirtiliyor. Kayda göre ürün, Kemaliye ile uzun yıllardır özdeşleşmiş durumda ve ilçenin iklim ile toprak özellikleri dut yetiştiriciliğine uygun bir ortam oluşturuyor.
Bu ürün, Kemaliye'nin diğer tescilli değerlerinin de temelini oluşturan önemli bir tarımsal miras niteliğinde.
2. Kemaliye Lök Tatlısı / Eğin Lök Tatlısı
Kemaliye Lök Tatlısı / Eğin Lök Tatlısı, 21 Ağustos 2023 tarihinde mahreç işareti aldı.
Ürünün en dikkat çekici özelliklerinden biri, yine coğrafi işaretli Kemaliye Dutu / Eğin Dutu kullanılarak hazırlanması.
TÜRKPATENT kayıtlarına göre kurutulmuş dut ve ceviz içi, taş değirmende öğütülerek ve dibeklerde dövülerek macun kıvamına getiriliyor. Ürünün geçmişinin Osmanlı dönemine kadar uzandığı ve Kemaliye'nin geleneksel kültüründe önemli bir yere sahip olduğu belirtiliyor.
Yani Kemaliye'de bir coğrafi işaret, başka bir coğrafi işaretli ürünün hammaddesi olarak da karşımıza çıkıyor.
3. Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması
Kemaliye'nin coğrafi işaret başarısı yalnızca yiyeceklerden ibaret değil.
Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması, 2023 yılında coğrafi işaretle koruma altına alındı.
TÜRKPATENT kayıtlarında dokumanın Kemaliye'nin kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahip olduğu, özellikle kendine özgü çizgili “gazenne” deseninin ürünün ayırt edici özelliklerinden biri olduğu belirtiliyor. Üretimin tüm aşamalarının coğrafi sınır içerisinde gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Bu durum Kemaliye'nin coğrafi işaretlerinin sadece gastronomi değil, geleneksel üretim ve el sanatları açısından da güçlü olduğunu gösteriyor.
4. Kemaliye Kapı Tokmağı / Eğin Kapı Tokmağı
Kemaliye'nin tarihi evlerinin karakteristik unsurlarından biri olan Kapı Tokmağı, 2 Eylül 2025 tarihinde mahreç işareti olarak tescillendi.
TÜRKPATENT kayıtlarına göre geleneksel tokmaklarda yılan, kuş, narçiçeği, akrep, koçbaşı, güneş, hayat ağacı ve çift başlı kartal gibi motifler kullanılabiliyor.
Bu motiflerin her birinin geleneksel inanışlarda farklı anlamlar taşıması, ürünü sıradan bir kapı aksesuarının ötesine taşıyor.
5. Kemaliye Kuru Kaymağı / Eğin Kuru Kaymağı
Kemaliye'nin en yeni tescilli değerlerinden biri ise Kemaliye Kuru Kaymağı / Eğin Kuru Kaymağı.
Ürün, 2 Eylül 2025 tarihinde mahreç işareti ile tescillendi. TÜRKPATENT kayıtlarında ürün grubu, peynir ve tereyağı dışındaki süt ürünleri olarak belirtiliyor.
Aynı gün Kemaliye Kapı Tokmağı ile birlikte tescil edilmesi, ilçenin coğrafi işaret envanterinin kısa sürede güçlenmesini sağladı. TÜRKPATENT'in 205 sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni'nde her iki ürünün de tescil edildiği açıkça yer alıyor.
5 coğrafi işaretli ürüne sahip Kemaliye bu alanda zirvede değil. TÜRKPATENT kayıtlarına göre Bursa'nın İnegöl ilçesi 6, Antalya'nın Alanya ilçesi 5 coğrafi işaretli ürüne sahip. Kemaliye'nin geleneksel ürünlerini coğrafi işaretle taçlandırması durumunda zirveye oldukça yakın görünüyor.
