ABD Ulusal Hava Servisi, Kuzey Yarımküre’de %90’ın üzerinde bir ihtimalle son derece güçlü bir El Nino yaşanacağını duyurdu. Olayın 1950’den bu yana kaydedilen en güçlü El Nino olma ihtimali %69 olarak açıklanırken, uzmanların "Süper El Nino" olarak nitelendirdiği bu tablo küresel ekonomide 84 trilyon dolarlık devasa bir zarara yol açabilir. Şirketlerin tedarik zincirinden gıda ve enerji piyasalarına kadar geniş bir alanda riskler tırmanıyor.
Enerji ve Gıda Piyasalarında Şok Beklentisi
Morgan Stanley ve BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) uyarılarına göre; Süper El Nino risklerinin merkezinde enerji ve gıda var. Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler ve arz sorunlarıyla yükselen petrol fiyatları, aşırı hava olaylarının üretim ve taşımacılığı vurmasıyla daha da tırmanabilir. Tarımda ise Asya ve Avustralya'daki kuraklık riski pirinç, buğday ve mısır rekoltesini tehdit ederken; Brezilya ve Avrupa'daki olumsuz koşulların temel gıda maddelerinden kahve ve kakaoya kadar geniş bir yelpazede fiyatları ikiye katlayabileceği öngörülüyor.
Deniz Taşımacılığı ve Teknoloji Sektörü Tehdit Altında
Pasifik’teki tayfunlar ve Panama Kanalı’nda yaşanabilecek olası kuraklıklar, küresel deniz taşımacılığında rotaların uzamasına ve navlun maliyetlerinin artmasına neden oluyor. Diğer yandan yapay zeka veri merkezlerinin ve çip üretim tesislerinin devasa elektrik ve su ihtiyaçları, El Nino kaynaklı kuraklıklar ve şebeke kesintileri nedeniyle teknoloji tedarik zincirinde zincirleme aksamalara yol açma riski taşıyor. Expertler şirketlerin; enerji çeşitliliği, alternatif tedarikçiler ve parametrik sigorta gibi esnek risk yönetim adımlarını hızla atması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye ve Erzincan İçin İklim Uyarısı
Dogrudan okyanus bağlantısı olmasa da Türkiye, atmosferik dalgalanmalar nedeniyle Süper El Nino'dan ciddi şekilde etkilenecek. Akdeniz havzasında yer alan ülkemizde uzayan yaz mevsimi, rekor gece sıcaklıkları, orman yangını riskinin artması ve deniz suyu sıcaklıklarına bağlı olarak kıyılarda ani sel, fırtına ve "medicane" (Akdeniz kasırgası) riski öne çıkıyor. İç kesimlerde ise kronik kuraklık tarım ve enerji arzını tehdit ediyor.
Bölgesel tahminlere göre; Erzincan'da Eylül ayında yağışların Ağustos ayına kıyasla azalması bekleniyor. Eylül ayının 20'sinden itibaren Erzincan Ovası'nda hava sıcaklıklarının 6 dereceye kadar gerileyeceği, kentin yüksek kesimlerinde ise termometrelerin eksi (-) dereceleri göreceği tahmin ediliyor. Yaklaşan ekstrem döneme karşı su yönetimi ve tarımsal planlamaların acilen güncellenmesi gerektiği belirtiliyor.
Ekonomim habere göre bölgesel bazda yaşanacak bu dengesizliklerin, sonbahar ve kış aylarında da güçlü El Nino dönemlerinin tipik bir özelliği olarak, mevsim normallerinin üzerinde sıcak ve kuru bir periyodu beraberinde getirebileceği uyarısı yapılıyor.
Bu küresel iklim şokunun sosyo-ekonomik yansımaları ise tarım ve enerji sektörlerinde doğrudan hissedilecek. Sıcaklık dalgaları ve su kaynaklarındaki azalma, başta tahıl üretimi olmak üzere tarımsal arz güvenliğini tehlikeye düşürürken; uzun soluklu sıcak hava dalgaları soğutma ihtiyacını zirveye çıkaracak. Bu durumun elektrik şebekelerinde aşırı yüklenmeye ve enerji maliyetlerinde artışa yol açabileceğini belirten uzmanlar, Türkiye'nin acil olarak su yönetimi, tarımsal planlama ve yangın önleme stratejilerini bu yeni "ekstrem" döneme göre güncellemesi gerektiğinin altını çiziyor.
