Anadolu Selçuklu Devleti’nin Moğol etkisi altına girdiği 13. yüzyılın ikinci yarısında Erzincan, siyasi ve sosyal gelişmelerin yoğun yaşandığı şehirlerden biri oldu. Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre 1276 yılında Erzincan’da meydana gelen olaylar, dönemin siyasi dengeleri ve toplumsal yapısı hakkında önemli ipuçları veriyor.
Selçuklu yönetiminin zayıfladığı ve Moğolların Anadolu üzerindeki etkisinin arttığı bu dönemde Erzincan, hem askeri hem de idari açıdan stratejik bir şehir konumundaydı. Moğol yöneticileri ve Selçuklu devlet adamlarının sık sık bulunduğu şehir, bölgedeki siyasi gelişmelerin merkezlerinden biri haline gelmişti.
Tarihi kaynaklarda anlatılanlara göre Erzincan’da yaşayan Ermeni piskoposu Merhasya (Bar Sergis), dönemin Moğol yönetimiyle yakın ilişkiler kuran din adamlarından biriydi. Moğol hükümdarı Abaka Han’ın çevresinde etkili olan isimlerden biri olarak bilinen Merhasya’nın, Erzincan’ın yönetimiyle ilgili bazı girişimlerde bulunduğu belirtiliyor.
Kaynaklarda yer alan bilgilere göre Merhasya, Erzincan’ın kendisine ikta edilmesi yönünde talepte bulundu. Bu talep karşılığında Moğol yönetimine her yıl belirli sayıda asker sağlayabileceğini ifade ettiği aktarılıyor. Ancak bu teklif Moğol komutanları tarafından kabul edilmedi.
O dönemde Anadolu’da önemli bir siyasi güç olan Selçuklu devlet adamlarından Muinüddin Süleyman Pervane’nin de bu gelişmelerden rahatsız olduğu ifade ediliyor. Erzincan’da yaşanan bu gelişmeler, şehirdeki siyasi gerilimin artmasına neden oldu.
1276 yılında yaşanan olayların ardından Merhasya’nın öldürüldüğü ve bu olayın bölgede önemli yankı uyandırdığı tarihi kaynaklarda yer alıyor. Olayın nasıl gerçekleştiği konusunda farklı görüşler bulunmakla birlikte, bazı kaynaklarda Merhasya’nın Erzincan valiliği çevresindeki güç mücadeleleri nedeniyle öldürüldüğü ifade ediliyor.
Bu gelişmeler, Selçuklu Devleti’nin son dönemlerinde Anadolu’daki siyasi yapının ne kadar karmaşık bir hale geldiğini de gösteriyor. Moğol etkisi altında bulunan Anadolu’da şehir yönetimleri, askeri güçler ve yerel otoriteler arasında sık sık mücadeleler yaşandığı biliniyor.
Tarihçiler, Erzincan’da yaşanan bu olayların dönemin siyasi yapısını anlamak açısından önemli olduğunu belirtiyor. Çünkü Erzincan, Selçuklu ve Moğol yönetimi arasındaki güç dengelerinin sahaya yansıdığı şehirlerden biri olarak öne çıkıyor.
Bu yönüyle Erzincan, yalnızca ticaret ve yerleşim merkezi olarak değil, Anadolu’nun siyasi tarihine yön veren gelişmelerin yaşandığı şehirlerden biri olarak da dikkat çekiyor.
Kaynak: Prof. Dr. Tahir Erdoğan ŞAHİN, Cumhuriyetin 100. Yılında Erzincan...