Erzincan’ın kadim ilçesi Kemaliye (Eğin), tarih boyunca bağrından pek çok münevver çıkarmıştır. Ancak bunlardan biri var ki, hem ilmiyle üniversite kürsülerini hem de siyasi dehasıyla devletin en zirve makamlarını fethetmiştir. 1883 yılında Kemaliye’de doğan Mehmet Şemsettin Günaltay, müderris bir babanın evladı olarak başladığı hayat yolculuğunu, Türkiye Cumhuriyeti’nin kaderini tayin eden isimlerden biri olarak tamamladı.
Eğitimde Bir Deha: Lozan’dan Ordinaryüs Profesörlüğe
Günaltay’ın hayatı, bitmek bilmeyen bir öğrenme tutkusunun özetidir. İstanbul’da Vefa İdadisi’ni bitirdikten sonra Yüksek Öğretmen Okulu’ndan birincilikle mezun oldu. Genç yaşta Arapça, Farsça ve Fransızca dillerine hakimiyetiyle dikkat çekti. 1909 yılında bilimsel çalışmalar yapmak üzere İsviçre’deki Lozan Üniversitesi’ne gönderildi. Yurda döndüğünde ise sadece bir öğretmen değil, bir "reformcu" olarak görev aldı.
İstanbul Darülfünunu’nda (bugünkü İstanbul Üniversitesi) Türk Tarihi ve İslam Felsefesi üzerine dersler veren Günaltay, 1933 Üniversite Reformu ile birlikte "Ordinaryüs Profesör" unvanını alarak bilim dünyasındaki rüştünü ispatladı. Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın çalışma arkadaşlarından biri olan Günaltay, Türk Tarih Kurumu’nun (TTK) kuruluşunda aktif rol oynamış ve 1941’den ölümüne kadar tam 20 yıl boyunca bu saygın kurumun başkanlığını yürütmüştür.
Erzincan’ın Siyasetteki Gururu: Başbakanlık Makamı
Siyasi hayatına 1915 yılında İttihat ve Terakki saflarında başlayan Günaltay, Cumhuriyet’in ilanından sonra da Meclis’in vazgeçilmez isimlerinden biri oldu. Sivas ve Erzincan milletvekilliği görevlerini yürüten Günaltay için dönüm noktası 1949 yılı oldu. Hasan Saka’nın istifasının ardından, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından Türkiye Cumhuriyeti’nin 8. Başbakanı olarak görevlendirildi.
Başbakanlığı döneminde, özellikle çok partili hayata geçiş sürecinin sancılarını dindirmeye çalışan, yapıcı ve uzlaşmacı kimliğiyle tanındı. 1950 seçimlerine kadar bu görevi sürdüren Günaltay, 1960 darbesinden sonra Kurucu Meclis üyeliği de yaparak devletine son nefesine kadar hizmet etti.
Erzincan İçin "İlk"lerin Temsilcisi
Günaltay, Erzincan için sadece bir hemşehri değil, birçok "ilk"in de temsilcisidir:
-
Erzincanlı İlk Başbakan: Cumhuriyet tarihinde başbakanlık koltuğuna oturan ilk Erzincanlıdır.
-
Bilim ve Siyaset Köprüsü: Hem Ordinaryüs Profesör unvanına sahip olup hem de Başbakanlık yapan nadir şahsiyetlerdendir.
-
Tarihin Koruyucusu: Türk Tarih Kurumu’nun en uzun süre başkanlığını yapan ismi olarak, Türk tarih tezinin mimarlarındandır.
Miras Kalan Eserler ve Veda
Şemsettin Günaltay, arkasında "Zulmetten Nura", "İslam Dini Tarihi" ve "Mufassal Türk Tarihi" gibi devasa eserler bıraktı. 19 Ekim 1961’de İstanbul’da vefat ettiğinde, vasiyeti üzerine Ankara’da kızının yanına defnedildi. Bugün Ankara ve İstanbul’da ismi caddelerde yaşatılan Günaltay, Erzincan’ın Kemaliye sokaklarından dünya kütüphanelerine uzanan bir vizyonun adıdır.
Erzincan Net ailesi olarak, memleketimizin bu büyük evladını rahmet ve minnetle anıyor; onun başarısının gençlerimize rehber olmasını diliyoruz.
