Bugün "Altıntepe" adıyla bilinen bu antik yerleşim, yaklaşık 2 bin 700 yıl önce Urartu Krallığı'nın en önemli idari ve askerî merkezlerinden biri olarak inşa edildi.
Yapılan kazılar, Altıntepe'nin yalnızca bir kale olmadığını; sarayları, tapınakları, depo yapıları, surları ve yönetim binalarıyla planlı bir şehir olduğunu ortaya koyuyor. Peki Urartular neden Erzincan'ı seçti? Bu sorunun cevabı, Anadolu'nun en eski güç mücadelelerinden birine uzanıyor.
Urartular Kimdi?
MÖ 9. yüzyılda Van Gölü Havzası'nda kurulan Urartu Krallığı, yaklaşık üç asır boyunca Doğu Anadolu'nun en güçlü devletlerinden biri oldu.
Başkentleri Tuşpa (bugünkü Van) olan Urartular;
- gelişmiş sulama sistemleri,
- taş işçiliği,
- kaleleri,
- maden teknolojileri
ile çağının en ileri uygarlıkları arasında gösteriliyor.
Ancak Urartular yalnızca Van çevresinde hüküm sürmedi. Devlet büyüdükçe batıya doğru yayıldı ve Erzincan'a kadar ulaştı.
Erzincan Neden Bu Kadar Önemliydi?
Bugün bile Erzincan Ovası'na tepeden bakıldığında şehrin neden stratejik olduğu kolayca anlaşılabiliyor.
Kuzeyde Munzur Dağları,
güneyde Esence Dağları,
ortada Karasu Nehri...
Bu doğal yapı hem savunma hem de tarım açısından büyük avantaj sağlıyordu.
Fakat Urartular için en önemli konu bunlardan da farklıydı.
Erzincan bir kavşak noktasıydı.
Buradan;
- Karadeniz'e,
- Yukarı Fırat'a,
- Erzurum Ovası'na,
- Sivas yönüne
aynı anda ulaşılabiliyordu.
Bugünkü ifadeyle Erzincan, yaklaşık 2.700 yıl önce bile Doğu Anadolu'nun lojistik merkeziydi.
II. Argişti'nin Büyük Projesi
Tarihçiler, Altıntepe'nin büyük ölçüde Urartu Kralı II. Argişti döneminde (MÖ 8. yüzyıl) inşa edildiğini kabul ediyor.
Amaç yalnızca asker göndermek değildi.
Urartular burada;
- vergileri topluyor,
- tarımı denetliyor,
- ticareti kontrol ediyor,
- sınırı koruyordu.
Yani Altıntepe aynı anda;
✔ askerî üs
✔ valilik merkezi
✔ depo şehri
✔ dinî merkez
görevi görüyordu.
Kazılar Her Şeyi Değiştirdi
1960'lı yıllarda başlayan bilimsel kazılar, tarihçilerin beklediğinden çok daha büyük bir şehir ortaya çıkardı.
Bulunan yapılar arasında;
- anıtsal surlar,
- saray kompleksi,
- kabul salonları,
- tapınak,
- depo odaları,
- hizmet binaları
yer alıyordu.
Kazılar ilerledikçe Altıntepe'nin küçük bir kale değil, planlı bir yönetim merkezi olduğu anlaşıldı.
Dünyanın Konuştuğu Duvar Resimleri
Altıntepe'de bulunan en dikkat çekici eserlerden biri, Urartu dönemine ait renkli duvar resimleri oldu.
Bu fresklerde;
- hayat ağacı,
- kanatlı kutsal figürler,
- geometrik motifler,
- mitolojik sahneler
yer alıyordu.
Anadolu'da bu kadar iyi korunmuş Urartu duvar resimlerinin sayısı oldukça az.
Bu nedenle Altıntepe, yalnızca Türkiye için değil dünya arkeolojisi açısından da özel bir yere sahip.
Tapınakta Ateş Hiç Sönmüyor Muydu?
Kazılarda ortaya çıkarılan tapınak yapısı da bilim dünyasının ilgisini çekti.
Tapınakta bulunan sunaklar ve dinsel mimari, Urartuların burada düzenli ibadet yaptığını gösteriyor.
Bazı araştırmacılar, burada sürekli yanan kutsal ateş geleneğinin bulunmuş olabileceğini değerlendiriyor.
Ancak bu konu hakkında kesin arkeolojik kanıt bulunmadığı için bilim insanları temkinli davranıyor.
Binlerce Küp Bulundu
Altıntepe'deki depolarda onlarca büyük küp bulundu.
Bu küplerin içinde;
- tahıl,
- şarap,
- yağ
saklandığı düşünülüyor.
Bu durum iki önemli gerçeği ortaya koyuyor.
Birincisi...
Erzincan Ovası yaklaşık 2.700 yıl önce de tarım merkeziydi.
İkincisi...
Altıntepe yalnızca kendi halkını değil, büyük bir askerî gücü de besleyebilecek kapasiteye sahipti.
Erzincan'ın İlk "Valiliği"
Bugünkü ifadeyle söylemek gerekirse...
Altıntepe büyük ihtimalle Urartuların Erzincan Eyalet Merkezi gibiydi.
Burada;
- askerî komutanlar,
- yöneticiler,
- din adamları,
- zanaatkârlar,
- çiftçiler
birlikte yaşıyordu.
Yani Altıntepe, yalnızca bir kale değil, aynı zamanda yaşayan bir şehirdi.
Sonra Ne Oldu?
MÖ 7. yüzyılın sonlarına doğru Urartu Devleti zayıflamaya başladı.
İskit akınları, Med baskıları ve iç karışıklıklar sonucunda Altıntepe de terk edildi.
Şehir sessizliğe gömüldü.
Yaklaşık 2.500 yıl boyunca toprak altında kaldı.
Ta ki arkeologlar onu yeniden keşfedene kadar.
Bugün Neden Yeterince Tanınmıyor?
İlginçtir...
Türkiye'de Efes'i, Göbeklitepe'yi, Hattuşa'yı milyonlarca kişi biliyor.
Ancak Urartuların en önemli merkezlerinden biri olan Altıntepe, hâlâ hak ettiği bilinirliğe ulaşabilmiş değil.
Oysa birçok arkeoloğa göre Altıntepe;
- Urartu mimarisini,
- devlet teşkilatını,
- sanatını,
- dinî yaşamını
bir arada gösteren en önemli merkezlerden biri.
Erzincan'ın 2.700 Yıllık Hazinesi
Bugün Üzümlü ilçesi sınırlarında sessizce yükselen Altıntepe, aslında Erzincan'ın en büyük tarih hazinelerinden biri.
Her yeni kazı sezonunda ortaya çıkan eserler, yalnızca Urartu tarihini değil, Erzincan'ın binlerce yıllık geçmişini de biraz daha aydınlatıyor.
Belki de bu yüzden Altıntepe yalnızca bir ören yeri değil; Anadolu'nun hafızasını taşıyan yaşayan bir arşiv olarak görülüyor.
