TYB Erzincan Şubesi'nin haftalık programları hız kesmeden devam ediyor. Edebiyattan bilime kadar geniş bir yelpazede fikir insanlarını ve meraklılarını bir araya getiren TYB Erzincan Şubesi’nin, bu haftaki çok özel konuğu Doç. Dr. Ramazan Önal oldu. Önal, gerçekleştirdiği anlamlı ve düşündürücü programda zaman yönetimi konusunu ele aldı. Önal programda, zamanın doğrudan kontrol edilebilen bir nesne değil, asıl meselenin insanın kendini yönetmesi olduğu gerçeğini katılımcıların dikkatine sundu.
Zaman Yönetilebilir mi? Asıl Mesele Kendimiz
Konuşmasına oldukça değişik bir konuyla, öğrencilerle hasbihal ederken aldığı notlar üzerinden hazırlandığını belirterek başlayan Önal, zaman yönetimi, öncelikleri belirlemek ve kendini yönetmek kavramlarını masaya yatırdı. İşin doğrusunda zamanın yönetilebilir ya da kontrol edilebilir bir şey olmadığını, zamanın tutulabilecek, biriktirilebilecek veya yönlendirilebilecek bir mesele olmadığını vurguladı. Asıl meselenin zaman değil, insanın bizzat kendisi olduğunu dile getirdi. Zamanın paha biçilmez bir kaynak olduğunu, belirli bir ritimle ve amansızca akıp gittiğini, geçen zamanı geri döndürmenin mümkün olmadığını belirtti. Zamanın insanlar arasında adil biçimde paylaşılan bir kaynak olduğunu, hepimizin günde yirmi dört saati ve haftada yedi günü bulunduğunu, hiç kimseye fazla ya da eksik verilmediğini ifade etti. Zamanı satın alamayacağımızı, biriktiremeyeceğimizi, ödünç alamayacağımızı veya değiştiremeyeceğimizi, yapabileceğimiz tek şeyin sahip olduğumuz zamanı en iyi şekilde değerlendirmek olduğunu kaydetti. Aslında zaman demek ömür demektir, hayat demektir.
Biyolojik Saat ve Vücut Ritimleri
Bedenin bir takvimi ve saati bulunduğunu vurgulayan Önal, insanın diğer canlılar gibi bir biyolojik saati ve iç ritimleri olduğunu belirtti. Diğer canlılarda bu durumun çok belirgin olduğunu, örneğin ağaçların, bitkilerin ve yeşilliklerin gündüz yaptığı iş ile gece yaptığı işin farklı olduğunu ve bunun değişmez bir sünnetullah olduğunu ifade etti. İnsanın yapısında ve fıtratında da benzer bir özellik bulunduğunu ancak insanoğlunun akıl ve irade sahibi olduğu için birtakım şeylerin kendisine bırakıldığını, ne zaman yatıp kalkacağını, ne zaman yiyeceğini ve vaktini nereye ne kadar harcayacağını kendisinin ayarlaması gerektiğini aktardı. İç ritimlerin dikkate alınmaması durumunda öğleden sonra uyuklamaları, pazartesi sendromu, uyku bozuklukları ve depresyon gibi çeşitli sıkıntılara yol açabileceğini, bunların duvardaki saat ile vücuttaki saat arasındaki uyumsuzluklarla ilgilendirilebileceğini söyledi. İnsan zamanı yönlendirme konusunda sınırlı bir varlıktır ve psikolojik deneyler de güvenilir bir zaman duygusuna sahip olmadığımızı göstermektedir. Zamansızlıktan yakınanların önemli bir kısmının zamanı iyi kullanmayı bilmeyenler olduğunu belirterek, diğer kaynaklar gibi zamanın da etkili biçimde değerlendirilebileceğini veya boşa harcanabileceğini vurguladı.
Tarihi ve Dini Perspektiften Zaman Bilinci
İslam ulemasının zamanla ilgili tasarruflarının ve yöntemlerinin çok ilginç olduğunu belirten Önal, bu duruma örnek olarak İmam Malik ile ilgili anlatılan bir rivayeti paylaştı. İmam Malik'in vaktini almasın diye yeme ve içmesini üç günde bir büyük abdest yapacak şekilde ayarladığını belirterek, gerisinin takdir edilebileceğini ifade etti. Kur'an-ı Kerim'de asra, geceye, sabaha, gündüze ve kuşluk vaktine yemin edilmesinin günün ve zamanın kıymetine işaret ettiğini, buradaki yeminlerin dikkat çekmek ve önemine vurgu yapmak için söylendiğini aktardı. Müfessirlerin Asr suresindeki asır kelimesini bizzat insanın yaşama süresi yani ömür olarak ilişkilendirdiğini belirtti. Mülk Suresi'nde geçen ifadede, hanginizin daha güzel iş yapacağını denemek için ölümün ve hayatın var edildiğini, vurgunun yalnızca çok iş yapmakta veya en iyiyi bir defa ortaya koymakta değil, her işte daha güzeline yönelmek ve ilerlemek olduğunu dile getirdi. Hayatta bir derdin, davanın ve anlamlı bir hedefin bulunması gerektiğini, aksi takdirde zamanın çok bir anlamı olmayacağını vurguladı.
Kıymetli Nimetler ve Hadislerde Zaman
Hz. Peygamber'in hadislerinde bahsedilen en önemli nimetlerden birinin sağlık ve boş vakit olduğunu, insanların çoğunun bu iki nimeti değerlendirme konusunda aldanmış durumda bulunduğunu ifade etti. Bu aldanmanın anlamının, bu iki nimetin daima elimizin altında ve değişmeden kalacakmış gibi görülmesiyle ilgili olduğunu, sağlığın her an değişebileceğini ve boş vakit varken beklenmedik bir meşguliyetin ortaya çıkabileceğini belirtti. Bu hadisin sağlık ve boş vaktin kıymetini kaybedilmeden önce bilmeye davet ettiğini söyledi. Beş şey gelmeden önce beş şeyin kıymetinin bilinmesi gerektiğini belirten hadisi hatırlatarak; ihtiyarlık gelmeden önce gençliğin, hastalıktan önce sağlığın, meşguliyetten önce boş vaktin, fakirlikten önce zenginliğin ve ölmeden önce hayatın kıymetinin bilinmesi gerektiğine dikkat çekti. Vakit kılıç gibidir; sen onu kesmezsen o seni keser sözüyle zaman karşısında edilgen kalmanın bedeline dikkat çekti. Vaktin yalnızca harcanan bir para veya ekonomik değer olmadığını, doğrudan hayatın kendisi olduğunu vurguladı. Yarına bırakanlar ve sonra yaparım diyenlerin helak olduğunu bildiren hadis ile hayırlı işleri ertelememenin önemini vurgularken, kişiyi doğrudan ilgilendirmeyen şeyi terk etmesinin Müslüman oluşundan olduğunu belirten hadisi aktardı.
Hız, Verimlilik ve Doğu-Batı Zaman Algısı
Günümüzde eğitimde, piyasada ve normal hayatımızda hız ve çok kelimelerinin giderek daha fazla yer tuttuğunu, az zamanda çok iş yapmanın temel hedef haline geldiğini belirten Önal, asıl sorunun az zamanda çok iş yapmak mı yoksa doğru işlere yeteri kadar zaman ayırmak mı olduğunu sordu. Verimliliğin yalnızca iş miktarını artırmak değil, değerli ve gerekli işlere uygun zamanı ayırabilmek olduğunu ifade etti. Amerika'da demiryolu yapımında yaşlı bir Kızılderiliye trenin anlatılması hikayesini paylaştı; otuz günlük yolu bir günde gideceğiz denildiğinde Kızılderilinin "Peki geriye kalan yirmi dokuz günde ne yapılacak?" diye sormasının asıl problemi özetlediğini belirtti. Bilgisayarların ve dijital imkanların zamanımızı artırdığını ancak geriye kalan zamanın ne olacağı meselesinin önem taşıdığını vurguladı. Doğu ve Batı insanının zaman algısını kıyaslayan İbrahim Canan Hoca'nın kitabındaki ifadeleri aktararak; Batılının çalışmak, dinlenmek, eğlenmek ve ihtiyaçlarını karşılamak için zamana ihtiyacı olduğunu, Doğulunun veya Asyalının ise kahvehanelerin önünde sadece nefes alıp vermek için zamana ihtiyacı varmış gibi bir durumun maalesef söz konusu olduğunu ifade etti. Hayata dair verimli hiçbir işin bulunmadığı sadece nefes alıp vermenin olduğu manzaralara dikkat çekti. Yönü ve hedefi olmayan bir gemiye hiçbir rüzgarın faydasının olmadığını, amacın yalnızca oyalanmak olduğunda zamanın akıp gittiğini belirtti.
Hz. Peygamber'in Örnek Tutumu ve Değer Vermek
Zamanın ne kadar önemli olursa olsun mutlaka karşımıza çıkacak birtakım şeylere vakit ayırmak mecburiyetinde olduğumuzu belirterek Hz. Peygamber'in Medine dönemindeki bir olayını aktardı. Hz. Peygamber sahabeyle birlikte yürüdüğü sırada bir kadının önüne geçerek kendisini durdurduğunu ve derdini anlatmaya çalıştığını, Hz. Peygamber'in ise başını çevirip göz ucuyla değil, bütün bedeniyle dönerek ve sözünü kesmeden kadını sonuna kadar dinlediğini belirtti. Devlet başkanı olmasına ve yoğun sorumlulukları bulunmasına rağmen zamanım yok diyerek kadını başından savmadığını, onunla bizzat ilgilendiğini ifade etti. Bu tutumun, zaman yönetimini yalnızca görev ve iş listeleri üzerinden değerlendirmememiz gerektiğini, bir insanı dikkatle dinlemenin ve muhatabın hakkını ve ihtiyacını gözetmenin zamanı doğru kullanmanın bir parçası olduğunu gösterdiğini vurguladı.
Nicelik Değil Nitelik ve Hayatı Anlamlı Kılmak
Kitapların insana ne kattığına bakılmadığını, kaç kitabın var sorusunun sorulduğunu belirterek kemiyetin hayatımızı yönlendiren temel ölçülerden biri haline geldiğini söyledi. Sayı arttıkça niteliğin kendiliğinden artmayacağını, nicelik kaygısının kaliteyi düşürebileceğini ifade etti. Hayatımızı geçirmeye değer bir işle meşgul olarak değerlendirmemiz gerektiğini, her ilgi alanı ve her meşguliyetin zamanımızı ayırmaya değer olmayabileceğini vurguladı. Sohbetin sonunda hikayenin devamındaki Doğu ve Batı kıyaslamasına değinerek, Doğu insanının Binbir Gece masalındaki aktör gibi nereden bir şans karşıma çıkar veya bir kapı açılır diye hep hayallerin peşinde koştuğunu, Batı insanının ise Robinson Crusoe gibi her adımda ve saniyede çaba ve gayretle bir şey elde etme peşinde olduğunu aktardı. Ayrıca programda bu kıyaslamaya ek olarak Batılının mutlak surette Robinson Crusoe'nun yanında bir de cumasının yani kullanabileceği bir adamının olduğunu ve hayat parçasının da bu şekilde şekillendiği hatırlatıldı.
Zamanı Değil Hayatınızı Yönetin: Pratik Tavsiyeler
Zamanı değerlendirmek için zaaflarımızı tespit etmemiz gerektiğini, teşhisi doğru yapılmayanın tedavisinin zor olduğunu belirten Önal, önemli şeyleri ve vazgeçilmezleri belirleyerek bir öncelik sırası oluşturulmasını tavsiye etti. Yapmak istediklerimizi doğru tespit etmemizi, peşinden koştuğumuz şeyin buna değip değmediğini sorgulamamızı istedi. Değişimin zaman aldığını, insanın yavaş yavaş değiştiğini, acele etmememiz ve kendimize merhametli davranmamız gerektiğini söyledi. Karar verdiğimizde azimli olmamızı, karar verdikten sonra da Allah'a tevekkül etmemizi ve hayırlı işleri ertelememizi öğütledi.
Program, Türkiye Yazarlar Birliği Erzincan Şubesi Başkanı Halil İbrahim Özdemir’in Önal'a teşekkür belgesi takdimi ve Prof. Dr. Nizamettin Parlak’ın kitap hediyesiyle sona erdi.
