Allah’ın dini hiçbir kişinin mülkü, hiçbir cemaatin imtiyazı, hiçbir iktidarın dokunulmazlık zırhı değildir. Hiç kimse kendi yorumunu vahyin yerine koyamaz; kendi bağlılığını kurtuluşun şartı ilan edemez. İnancın ölçüsü tahakküm değil, adalet ve ahlaktır.
DİNÎ TAHAKKÜME KARŞI ADALET VE VİCDAN MANİFESTOSU
Aynı kıbleye yönelen insanların birbirlerinin imanından kuşku duyduğu; ibadetin görünür, adaletin ihmal edilir olduğu; aidiyetin liyakati susturduğu bir ortamda yeniden düşünmek ahlaki bir görevdir. Din adına konuşan herkes, sözünün insan onuru ve toplum hayatı üzerindeki sonuçlarını üstlenmelidir. Aşağıdaki maddeler bu sorumluluğun ahlaki esaslarıdır.
MADDE 1 — DİNİN SAHİBİ ALLAH’TIR; YORUM İNSANA AİTTİR
Hiçbir âlim, mezhep, tarikat veya cemaat İslâm’ın tamamını temsil ettiği iddiasıyla diğer Müslümanları dinin dışına itemez. İnsanların din hakkındaki kavrayışı ve yorumu eleştiriye açıktır. Bir yorumun köklü olması onu vahye dönüştürmez; yaygın olması yanılmaz kılmaz. Dinî otoritenin itibarı, bilgisinden ve ahlaki tutarlılığından doğar.
MADDE 2 — HİÇ KİMSE AHİRETİN HÜKÜM MAKAMI DEĞİLDİR
Hiç kimse kendi kanaatine dayanarak bir insanın ebedî kurtuluşunu veya mahkûmiyetini kesinleştiremez. Bir görüşü yanlış bulmak, onu savunan kişinin Allah katındaki sonunu bildiğini ileri sürme yetkisi vermez. Cennet bir grubun tapulu mülkü değildir. Cehennem, muhalifleri susturma aracı yapılamaz.
MADDE 3 — İHTİLAFIN KARŞILIĞI DELİLDİR
Farklı düşünmek, tek başına ihanet veya inkâr delili sayılamaz. İlmî tartışma; delili incelemek, yöntemi değerlendirmek ve sonucu gerekçelendirmekle yürütülür. Niyet okumak ve etiketlemek ilmî cevap yerine geçmez. Bir rivayetin sıhhatini tartışmakla sünneti reddetmek, bir tarihî yorumu eleştirmekle dini reddetmek birbirine karıştırılamaz.
MADDE 4 — MENSUBİYET HUKUKİ AYRICALIK DOĞURMAZ
Mezhep, meşrep ve cemaat bağlılıkları insanın dokunulmazlığını belirleyen dereceler değildir. Hiç kimse mensubiyeti sebebiyle ayrıcalıklı kamu hizmeti veya sorgulanamaz itibar talep edemez. İnancı farklı olanların da canı, malı, vicdanı ve hukuku korunur. Adalet, yalnız bize benzeyenin hakkını savunmakla kurulmaz.
MADDE 5 — VİCDAN VE SORUMLULUK DEVREDİLEMEZ
Hiçbir insan aklını ve ahlaki muhakemesini başka bir kula bütünüyle teslim edemez. Âlime saygı ve rehbere güven, yanlış karşısında susma yükümlülüğü doğurmaz. Bir liderin emri haksızlığı haklı kılamaz. “Bana böyle emredildi” sözü, kişinin kendi fiilini değerlendirme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
MADDE 6 — MANEVİ İDDİA KAMUSAL YETKİ DOĞURMAZ
Rüya, ilham, keşif veya keramet iddiası; başkaları üzerinde bağlayıcı hüküm kurmanın, kadrolaşmanın veya hukuktan muafiyet istemenin dayanağı olamaz. Hiç kimse Allah adına özel yetki kullandığı iddiasıyla insanların malına, iradesine ve geleceğine hükmedemez. Kamusal kararlar, denetlenebilir bilgiye ve hukuka dayanır.
MADDE 7 — İBADET HAK İHLALİNİ ÖRTEMEZ
Namaz, oruç ve hac; yalanı, hileyi, rüşveti, şiddeti ve haksız kazancı meşrulaştırmaz. İbadetin samimiyeti hakkında son hüküm Allah’a aittir; insanların birbirlerine davranışları ise ahlaki ve hukuki değerlendirmeye tabidir. İbadethanede gösterilen hassasiyet; işçinin ücretinde, ticarette, ailede ve kamu görevinde de karşılık bulmalıdır.
MADDE 8 — TEVEKKÜL GÖREVİ TERK ETME RUHSATI DEĞİLDİR
Dua, çalışmanın yerine geçirilemez. Kader inancı; ihmalin, bilgisizliğin ve tedbirsizliğin mazereti yapılamaz. İnsan, gücü yeten tedbiri almakla yükümlüdür. Hastalıkta tedaviyi, afette güvenli yapıyı, yoksullukta üretimi ve adil paylaşımı ihmal edip bütün sorumluluğu ilahî iradeye havale etmek, insanın kendi görevinden kaçmasıdır.
MADDE 9 — KAMU HAKKI GRUP ÇIKARINA FEDA EDİLEMEZ
Kamu görevi emanettir. Görevlendirmede esas; ehliyet, liyakat ve hukuka bağlılıktır. Aynı gruba mensup olmak yeterlilik belgesi, farklı düşünmek dışlanma gerekçesi sayılamaz. Kamu kaynaklarını kendi çevresine aktarmak ve bir topluluğu güçlendirmek amacıyla usulsüzlüğe göz yummak emanete ihanettir. Hakkaniyet, yakınımızın haksız talebine de hayır diyebilmektir.
MADDE 10 — DİNÎ TOPLULUKLAR DENETİMDEN MUAF DEĞİLDİR
Dinî amaçla kurulan yapılar da mali şeffaflık, gönüllülük, hukukilik ve hesap verebilirlik ilkelerine tabidir. Hiç kimse soru sorduğu veya ayrılmak istediği için tehdit edilemez; dinî korkularla baskı altında tutulamaz. Hayır amacı, harcamanın hesabını ortadan kaldırmaz. Manevi hizmet iddiası, istismarın soruşturulmasını engelleyemez.
MADDE 11 — İLİM BASKI KARŞISINDA SÖZÜNÜ SÖYLEMELİDİR
Din alanında araştırma yapanlar, bilgiyi mensubiyetlerin onayına bağlayamaz. İlmî özgürlük; delille konuşma hakkını, eleştiriye açıklığı ve yanlışını düzeltme sorumluluğunu birlikte içerir. Din hizmeti yürütenlerin görevi halkın güvenini korumaktır. Açık istismar karşısında susmak, mağdurun yalnızlığını büyütür. Yanlışa itiraz bilgiyle ve hakkaniyetle yapılmalıdır.
MADDE 12 — GELECEK NESİLLERE BORCUMUZ GÜVENİLİR ÖRNEKLİKTİR
Gençlerin soruları bastırılamaz; tereddütleri aşağılanamaz. İnancı savunma iddiası, çelişkileri gizleme hakkı vermez. Sözüyle davranışı arasındaki mesafeyi kapatmayan bir dindarlık, güven kaybının sorumluluğunu yalnız gençlere yükleyemez. Gelecek nesillere bırakılacak miras; adil kurumlar, dürüst insanlar ve özgürce sorulabilen sorulardır.
SON HÜKÜM
İnsanın görevi başkasına sırat kurmak değil, kendi yolunu doğrultmaktır. İnancımızın ciddiyeti, kendi aleyhimize de olsa koruduğumuz adaletle anlaşılır. Hiçbir bağlılık vicdanı susturamaz. Hiçbir kutsallık iddiası haksızlığı dokunulmaz kılamaz.