İslâm hukukunda kriz naslarda değil, usûldedir. Sübûtu ve delâleti kat‘î anayasal çekirdek ile yoruma açık zannî yasa alanının ayrılması; değişmez ilkeleri korurken içtihat alanını yeniler.
BİRİNCİ BÖLÜM: KAT‘Î-ZANNÎ DENGESİ VE ANAYASAL ÇEKİRDEK
MADDE 1: SÜBÛT VE DELÂLET AYRIMI
Sübût metnin kaynağa aidiyeti, delâlet anlam kapasitesidir. Kur’ân’ın sübûtu kat‘îdir; ancak her ayetin hukukî sonuca delâleti kat‘î değildir.
MADDE 2: METİN İLE YORUMUN ÖNTOLOJİK AYRIMI
Nas ilahidir; tefsir ve içtihat beşeridir. Hiçbir fakih veya ekol kendi beşerî yorumunu vahyin ontolojik seviyesine yükseltemez.
MADDE 3: NASS-I KAT‘Î VE ANAYASAL ÇEKİRDEK
Sübûtu ve delâleti kat‘î olan naslar değiştirilemez anayasal çekirdektir. Adalet, emanet ve insan hakları kanun ve içtihadı bağlar.
MADDE 4: NASS-I ZANNÎ VE MEŞRU İÇTİHAT ALANI
Sübûtu veya delâleti kesinlik taşımayan zannî alan meşru içtihat havuzudur; bu alanda dil, illet, maksat ve maslahat değerlendirilir.
İKİNCİ BÖLÜM: NORM HİYERARŞİSİ VE KANUNLAŞMA
MADDE 5: GENEL NORMUN ÜSTÜNLÜĞÜ
Genel normlar (adalet, ehliyet, hakkaniyet) pusuladır. Özel hükümler genel normun istikametinde ve amacında anlaşılır.
MADDE 6: ARAÇ İLE AMAÇ AYRIMI
Bir çağın kurumu evrensel ilkenin tek şekli sayılamaz. Değişen araç korunarak değil, değişmeyen adalet gayesi gerçekleştirilerek sadakat sağlanır.
MADDE 7: İÇTİHADIN KANUNLAŞMA MAHİYETİ
Yasama organınca seçilip kanunlaştırılan zannî içtihat bağlayıcıdır; ancak ilahileşmez. Şartlar değiştiğinde aynı usûlle yenilenebilir.
MADDE 8: BİLİMSEL VERİ VE ŞÛRÂ USÛLÜ
Uzmanlık bilgisiyle doğru tanımlanmayan konularda kanun kurulamaz. Toplumsal kararlar açık gerekçe ve şûrâ mekanizmasıyla işletilir.
SON MANİFESTO HÜKMÜ
Kat‘iyyâtta birlik, zanniyyâtta ilmî çoğulculuk; ilkelerde devamlılık, uygulamada yenilenme; yönetimde şûrâ, hukukta adalet! Kur’ân’ın kapısını açan anahtar usûldür.
