Fıtratı tanımayan özgürlük insanı köksüzleştirir. Özgürlüğü tanımayan hukuk insanı tek tipleştirir. Adalet, her insanı kendi şâkilesi içinde korur; iradeyi sorumlulukla, farklılığı eşit onurla ve gücü hukukla sınırlar.
İNSAN HÜRRİYETİNİN ÜST NORMLARI
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَىٰ شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَىٰ سَبِيلًا
“De ki: Herkes kendi şâkilesi üzere amel eder. Rabbiniz, kimin yolca daha doğru olduğunu en iyi bilendir.” İsrâ 17/84
BAŞLANGIÇ HÜKMÜ
İnsan, kendi içinde bir hukuk âlemidir. Şâkile; onun fıtratını, mizacını, istidadını ve yönelişini kuşatan yaratılış bütünlüğüdür. Özgürlük, insanı köksüz bırakmak değil; akıl, irade ve vicdanla kendi hakikati içinde gelişebilmesini güvenceye almaktır. Fırat yatağından çıkarsa coğrafya, insan fıtratından koparsa vicdan ve hukuk taşar.
MADDE 1 FITRAT ÖZGÜRLÜĞÜN ILK ÖLÇÜSÜDÜR
Kanun insandan sonra yazılır; fıtrat insanla birlikte gelir. Hukuk insanı yeniden imal etmez; insan onurunu, meşru ihtiyaçlarını ve gelişme imkânını tanır, korur ve adaletle sınırlar.
MADDE 2 ŞÂKILE FARKLILIĞIN MEŞRU ZEMINIDIR
Yağmur her toprağa aynı yağar; her toprak aynı ürünü vermez. Mizaç, kabiliyet, düşünce ve hayat tecrübesindeki farklılık kusur değildir. Hiç kimse başkasının kalıbında yaşamaya zorlanamaz.
MADDE 3 İRADE ÖZGÜRLÜĞÜ SORUMLULUĞA BAĞLAR
Özgürlük başıboşluk değil, tercih edebilme ve tercihin sonucunu üstlenebilme ehliyetidir. Arzu insana aittir; fakat hiçbir arzu zulmü, ihaneti, gaspı veya başkasının haysiyetini çiğnemeyi meşrulaştıramaz.
MADDE 4 EŞITLIK AYNILAŞTIRMAK DEĞILDIR
Her insan değerde ve temel haklarda eşittir; herkes aynı özellikte değildir. Adalet, benzer durumlara aynı ölçüyü uygulamak, haklı farklılıkları gözetmek ve imkânlara erişimde ayrımcılığı kaldırmaktır. Haklarda eşitlik, görevlerde ehliyet, kamu emanetinde liyakat esastır.
MADDE 5 HÜRRIYETIN SINIRI HAKTIR
Kişinin özgürlüğü, başkasının canına, malına, onuruna ve özgürlük alanına dokunduğu yerde hukukla karşılaşır. Sınırlama ancak meşru amaçla, açık kuralla, zorunluluk ve ölçülülük içinde yapılabilir; keyfîlik hiçbir ad altında hukuk sayılamaz.
MADDE 6 EĞITIM FITRATI KEŞFEDER
Eğitim insanı tek tipe indiren bir kalıp değil, istidadı açığa çıkaran bir imkân olmalıdır. Aile, okul, toplum ve çalışma hayatı kişiyi susturmak yerine aklını işletmeye, vicdanını diri tutmaya ve kabiliyetini ortak iyiliğe yöneltmeye çağırır.
MADDE 7 DEVLET INSANIN EFENDISI DEĞIL EMANETÇISIDIR
Devletin görevi makbul bir insan tipi üretmek değil, farklı hayatların eşit onur ve ortak hukuk altında yaşayabileceği güvenli alanı kurmaktır. Gücün meşruiyeti itaat talebinden değil; hakkı korumasından, zayıfı güvenceye almasından ve hesabını verebilmesinden doğar.
MADDE 8 İÇ HUKUK DIŞ HUKUKUN VICDANIDIR
Vicdan insanı yalnızken de adalete çağırır; kanun, başkasının hakkını kamusal güvenceye bağlar. Yalnız vicdana dayanan düzen yaptırımsız, yalnız kanuna dayanan düzen ruhsuz kalır. Özgür toplum, sorumlu insan ile adil kurumun birlikte varlığıdır.
SON HÜKÜM
Fıtratı tanımayan özgürlük insanı köksüzleştirir. Özgürlüğü tanımayan hukuk insanı tek tipleştirir. Adalet, her insanı kendi şâkilesi içinde korur; iradeyi sorumlulukla, farklılığı eşit onurla ve gücü hukukla sınırlar.
